|
Sosyal Bilgiler ve Haritalar
Öğretici Oyunlar
|
SOSYAL BİLGİLER
Sosyal
Bilgiler bulmaca ve oyun bölümümüzde sol tarafta bulunan kısa yollar
vasıtasıyla Türkiye haritası üzerinde iller, dağlar, akarsular ve
bölgelere göre tarım ürünlerinin yerlerini bulmanız için hazırlanmış
olan çeşitli bulmacalar ile bilgisayar üzerinde harita bilginizi
geliştirebilirsiniz.
Dünya haritası ile ülkelerin yerlerini inceleyebilirsiniz.
TÜRKİYE TARİHİ
1. Anadolu'ya Türk Akınları
Selçuklu Devleti kurulduktan sonra Karahanlı ve Gazneli baskısından
dolayı yeni bir yurt aramakta olan Oğuzlar, Tuğrul ve Çağrı beyler
tarafından Anadolu'ya yönlendirildi. 1048'de yapılan Pasinler Savaşı'nda
Gürcü ve Ermenilerce desteklenen Bizanslılar yenilgiye uğratıldı. Doğu
Anadolu Türklerin eline geçti.
Türk akınlarını durdurmak için sefere çıkan sefere çıkan Bizans
İmparatoru Romen Diojen Malazgirt Savaşı'nda Alp Arslan tarafından ağır
bir yenilgiye uğratıldı. Malazgirt Savaşı sonunda; Bizans'ın Anadolu'yu
savunma gücü kırıldı. Türkler kitleler halinde Anadolu'ya gelip
yerleşmeye başladı. Anadolu'da ilk Türk devletleri kuruldu. Bizans Türk
akınlarına karşı Avrupa'dan yardım isteyerek Haçlı Seferlerinin
başlamasına neden oldu.
2. Anadolu'da Kurulan İlk Türk Devletleri
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Alp Arslan Anadolu'yu komutanları arasında
paylaştırdı. Komutanlar paylarına düşen yerleri fethederek kendi
adlarıyla anılan devletler kurdular.
a. Danişmentliler
Çorum, Tokat, Kayseri Sivas ve Malatya dolaylarında kuruldu. Bizanslılar
ve Haçlılarla mücadele ettiler. 1158'de Anadolu Selçukluları tarafından
yıkıldılar.
b. Saltuklular
Anadolu'da kurulmuş ilk Türk devletidir. Erzurum ve çevresinde kurulmuş,
Gürcüler ve Haçlılarla mücadele etmişlerdir. 1202'de Anadolu
Selçukluları tarafından yıkılmıştır.
c. Mengücekler
Erzincan ve Kemah dolaylarında kurulmuştur. Trabzon Rumları ve
Gürcülerle savaştılar. 1228'de Anadolu Selçukluları tarafından
yıkıldılar.
d. Artuklular
Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da kurulmuştur. Haçlılarla mücadele eden
devlet üçe ayrılmıştır. Hasankeyf kolu Eyyûbiler tarafından, Harput kolu
Anadolu Selçukluları tarafından, Mardin kolu ise 1409'da Karakoyunlular
tarafından yıkılmıştır. Anadolu'da kurulmuş olan bu ilk Türk devletleri,
Bizans ve Haçlılarla mücadele etmişler, doğudan gelen Türkmenleri
Anadolu'ya yerleştirmişler, Anadolu'da birçok cami, kervansaray,
medrese, türbe gibi eserler yapmışlardır. Onların bu faaliyetleri
Anadolu'nun Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlamıştır.
3. Anadolu Selçuklu Devleti
a. Devletin Kuruluşu ve Yükselişi
Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu, Süleyman Şah’tır. Malazgirt
Savaşı’ndan sonra Anadolu'ya gelen Süleyman Şah Bizanslılardan İznik'i
alarak başkent yaptı ve devletini kurdu. Bizanslıları büyük ölçüde
Anadolu'dan atan Süleyman Şah Antakya'yı da ele geçirdi. Ancak, Suriye
Selçukluları ile yaptığı savaşı kaybetti ve öldü. Mezarı Caber
kalesindedir.
Bir süre hükümdarsız kalan devletin başına 1092'de I. Kılıç Arslan
geçti. Kılıç Arslan 1096'da başlayan Haçlı Seferlerine başarıyla karşı
koydu. Buna rağmen İznik ve Batı Anadolu'yu kaybetti. Başkenti Konya'ya
taşıdı. Büyük Selçuklu ordusuyla yaptığı savaşı kaybetti. Habur nehrinde
boğularak öldü. Kılıç Arslan'ın oğullarından I. Mesut'un tahta geçmesi
devleti dağılmaktan kurtardı. I. Mesut zamanında Bizans saldırıları
durduruldu. Haçlılar yenilgiye uğratıldı. Yerine geçen II. Kılıç Arslan
1156'da Bizanslıları Miryokefalon Savaşı’nda yenilgiye uğrattı. Bu savaş
Anadolu'nun kesin Türk yurdu olmasını sağladı.
II. Kılıç Arslan
1158'de Danişmentliler Beyliği’ne son verdi.
I. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Anadolu Selçuklularının yükseliş
dönemi başladı.
Onun zamanında Samsun ve Antalya alındı. Antalya'da ilk denizcilik
faaliyetleri başlatıldı.
I. İzzeddin Keykavus Sinop'u alarak devletin Karadeniz'e açılmasını
sağladı.
I. Alaaddin Keykubat dönemi Anadolu Selçukluların en parlak dönemi oldu.
Onun zamanında devlet altın para basacak kadar zenginleşti. Alanya
alınarak burada bir tersane kuruldu. Kırım’ın Suğdak limanı ele
geçirildi. Mengücekler Beyliği’ne son verildi. Yassıçemen Savaşı’nda
Harzemşahlar yenilgiye uğratıldı. Doğudan gelen Moğollara karşı önlemler
alındı.
b. Anadolu Selçuklu Devleti'nin Yıkılışı
Alaeddin Keykubat'ın yerine geçen oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev
zamanında devlet zayıflamaya başladı. Yönetim bozuldu. Anadolu'da
Babailer isyanı çıktı. Devlet isyanı güçlükle bastırdı. Anadolu
Selçukluların zayıfladığını gören Moğollar Anadolu'ya girdi. Kösedağ
Savaşı'nı kazanan Moğollar Kayseri'ye kadar olan yerleri yağmaladı.
Moğollar Anadolu üzerindeki baskılarını giderek artırdılar ve ağır
vergiler aldılar. Bu durum Anadolu'da ticaretin durmasına ekonominin
bozulmasına, halkın devlete olan güvenini yitirmesine neden oldu. Bu
arada taht kavgaları başladı. Anadolu'da devlet otoritesinin kalmadığını
gören uçlardaki Türkmen beyleri bağımsızlıklarını ilan ettiler. Böylece
Anadolu Türk birliği de bozuldu.
4. Anadolu Türk Beylikleri
Anadolu Selçuklu Devleti yıkıldıktan sonra Anadolu'da irili ufaklı
birçok beylik kuruldu. Bunların başlıcaları; Karamanoğulları (Konya ve
Karaman), Germiyanoğulları (Kütahya), Hamitoğulları (Isparta - Burdur),
Aydınoğulları (Aydın), Saruhanoğulları (İzmir), Menteşeoğulları (Muğla),
Candaroğulları (Kastamonu - Samsun - Sinop), Karesioğulları (Balıkesir -
Çanakkale) ve Osmanoğulları (Söğüt) idi.
Bu beylikler Anadolu Selçuklu Devleti’nden sonra ortaya çıkan otorite
boşluğunu doldurmuşlar, Bizans'ın elinde kalan Anadolu topraklarını ele
geçirmişler, Anadolu'nun Türkleşmesi için çalışmışlardır. Denizcilik
alanında önemli ilerlemeler sağlamışlar ve bulundukları yerleri bayındır
hale getirmişlerdir.
5. Haçlı Seferleri
Avrupalıların; Hristiyanlarca kutsal sayılan Kudüs, Antakya, İskenderiye
gibi kutsal yerleri almak, Anadolu'yu ele geçiren Türklerin batıya doğru
ilerleyişini durdurmak ve Bizans'ı korumak, Hristiyanlığı ve papanın
nüfuzunu yaymak, Müslümanların topraklarına ve zenginliklerine sahip
olmak amacıyla yaptıkları seferlere Haçlı Seferleri denmiştir.
1096'da başlayan seferler 1280 yıllarına kadar devam etmiş, toplam sekiz
büyük sefer yapılmıştır. Bu seferlerden yalnızca birincisi amacına
ulaşmıştır. I. Haçlı Seferi sonunda, Batı Anadolu Türklerden alınarak
Bizanslılara verilmiş, Antakya, Urfa, Şam ve Kudüs Haçlıların eline
geçmiş, Haçlılar buralarda Avrupa'da olduğu gibi derebeylikler
kurmuşlardır.
Anadolu Selçukluları, Eyyubiler, Memlûkler gibi Türk devletleri
Haçlıların ellerine geçen yerleri geri almaya başlayınca papanın
kışkırtmasıyla yeni Haçlı Seferleri düzenlenmiş, ancak istenilen sonuç
alınamamıştır. Müslümanlar Haçlıların eline geçen yerlerin hepsini geri
almayı başarmışlardır.
Haçlı Seferlerinin Sonuçları
• Türklerin batıya doğru ilerleyişi bir süre engellenmiş, Bizans'ın ömrü
uzamıştır.
• Seferlerin başarısız olması kilise ve din adamlarına olan güvenin
sarsılmasına yol açmıştır.
• Seferler sırasında birçok derebeyi ölmüş ya da sefere çıkarken aldığı
borçları ödeyememiştir. Bu durum kralların güçlenmesine derebeyliklerin
yıkılmasına yol açmıştır.
• Avrupalılar kâğıt, barut, pusula gibi bazı teknik buluşları
Müslümanlardan öğrenmişler, bunları geliştirerek Avrupa'nın gelişmesini
sağlamışlardır.
6. Anadolu Selçuklular ve Beylikler Döneminde Kültür ve Uygarlık
Anadolu Selçukluları ve beylikler hemen hemen her alanda Büyük
Selçukluların etkisinde kalmışlardır.
Devlet ve Memleket Yönetimi
Anadolu Selçuklularında devletin başında sultan unvanı kullanan bir
hükümdar bulunurdu. Devlet işleri sultan ya da vezirin başkanlık yaptığı
divan denilen bir kurulda görüşülüp karar bağlanırdı. Ülke hükümdar ve
ailesinin ortak malı sayılırdı.
Ülke eyaletlere ayrılır, buraların yönetimine hükümdar ailesinden
melikler ya da valiler atanırdı. Eyaletlerde askerlik işlerine
subaşılar, adalet işlerine kadılar bakardı.
Anadolu Selçuklu ordusu; sultanın şahsına bağlı olan hassa askerleri,
Türkmenler ve ikta sahiplerinin beslediği askerlerden oluşurdu.
Anadolu Selçukluları ve beyliklerde denizciliğe de önem verilirdi.
Antalya, Sinop, İzmir, Menteşe, Samsun önemli liman kentleriydi.
Sosyal ve Ekonomik Yaşam
Türkler Anadolu'ya geldikten sonra burayı her bakımdan bayındır hale
getirdiler. Şehirlerde oturanlar ticaret ve esnaflıkla, köylerde
oturanlar tarımla, göçebeler ise hayvancılıkla uğraşmaktaydı.
Şehirlerdeki esnaf ve zanatkarlar arasında dayanışmayı sağlayan ve şehir
ekonomisini yönlendiren loncalar oluşturulmuştu. Bu sisteme ahi
teşkilatı denmekteydi.
Anadolu Selçukluları ve beylikler ticarete önem vermişler, ticareti
geliştirmek için ticaret yolları üzerine kervansaraylar yapmışlar,
yabancı tüccarlara gümrüklerde indirim uygulamışlar, eşkıya ve korsan
saldırılarından zarar gören tüccarların zararlarını ödemişlerdir.
Anadolu Selçuklularında topraklar devletin malı sayılır, has, ikta, mülk
ve vakıf olmak üzere dörde ayrılırdı.
Yazı, Dil ve Edebiyat
Anadolu Selçuklularında bilim dili Arapça, resmi dil Farsça idi. Bu
durum Türkçenin gelişmesini yavaşlatmıştır. Beylikler ise her alanda
Türkçe kullanmaya önem vermişlerdir. Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi
resmi dil olarak ilan etmiştir
Eserleri günümüzde de özelliğini koruyan Mevlana, Yunus Emre ve Hacı
Bektaş Veli bu dönemde yetişmiş en önemli düşünür ve edebiyatçılardır.
Bilim ve Sanat
Anadolu Selçukluları ve beylikler döneminde bilim ve sanata önem
verilmiş birçok medrese, cami, kervansaray, türbe, saray, kale ve surlar
yapılmıştır. Bu dönemde resim ve heykelcilik gelişmemiş, buna karşılık
oymacılık hattatlık, nakkaşlık ve minyatür sanatlarında önemli
gelişmeler olmuştur. |
Ana Sayfa
